Fatura_analizi-2

Elektrik Faturası Analizi

    Satın alma paritesine göre sıralandığında ülkemizde pahalı olan elektrik, satın alma paritesi hesaplamaya katılmadığında ucuz olmaktadır. Bu konu bakış açısına göre farklı sonuçlar doğurabilmektedir. Dolayısıyla, biz bu konudan ziyade gelin elimizdekilerle elektrik faturamızı nasıl minimum seviyeye indirebiliriz ona bakalım. Bu satırların fatura analizi yapmak isteyen kişi için kapsayıcı bir kaynak olmasını dileğiyle yazmaya başlıyorum. Aşağıdaki başlıklar altında önce elektrik faturasını anlatıp sonrasında optimizasyonun nasıl yapılacağını aktaracağım.

    1) Terimler
    2) Tesis Tipleri
    3) Gerilim Seviyeleri
    4) Tarifeler
    5) Fatura Kalemleri
    6) Tedarikçi Tipleri
    7) Fatura Optimizasyonu

1) Terimler
Tahakkuk Çarpanı: Eğer sayaç orta gerilim seviyesindeyse kullanılan akım ve gerilim trafosu katsayılarının çarpımı sonucu elde edilen değerdir. Sayacın okuduğu tüketim değerinin gerçek tüketime çevrilmesi için kullanılır.
Sözleşme Gücü: Anlaşma gücü olarak da ifade edilebilir. Tesisin bağlantı anlaşmasındaki sözleşme gücüne karşılık gelir. Birimi kW’tır.
Anma Değeri: Tesisin faturalandırma döneminde anlık olarak çektiği en yüksek güç değeridir. Standart sayaçlar yerine anma değerini ölçen sayaçların takılması sonucu ölçülebilir. Birimi kW’tır.
Serbest Tüketici: Elektriği özel bir anlaşmayla tedarik eden müşteri tipine verilen addır.
Ulusal Tarife Tüketicisi: Elektriği ulusal tarife fiyatlarıyla herhangi bir anlaşma yapmadan alan müşteri tipidir.
Piyasa Takas Fiyatı (PTF): Gün öncesi piyasasında belirlenen saatlik referans fiyattır.
Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması (YEKDEM) Bedeli: Garantili üretim yapan santralleri desteklemek adına oluşturulan bedeldir. YEKDEM, takip eden 2 ay içinde aylık olarak açıklanır.
Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) Excelleri: 3 ayda 1, yılda 4 kere olmak üzere EPDK sitesinde yayımlanır. Her birine “Fatura Kalemleri” başlığında değineceğim ulusal tarife elektrik fiyatlarını, dağıtım bedelini, güç bedellerini ve reaktif ceza bedellerini içerir.
Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ) Şeffaflık Platformu: Web ve mobil uygulamaları üzerinden PTF ve YEKDEM bedellerinin açıklandığı platformdur.

2) Tesis Tipleri
Elektrik fiyatları kullanıcılara göre değişmektedir. Bu kullanıcı tipleri aşağıdaki gibidir:
Mesken: Konutlar ve binaların ortak alanları bu kapsamda değerlendirilir.
Sanayi: Organize sanayi bölgesinde faaliyet gösteren üreticiler ve organize sanayi bölgesinin dışında bulunup “Sanayi sicil belgesi” olan tesisler sanayi fiyatlarına tabidir.
Ticarethane: “Sanayi sicil belgesi” olmayan şirketler ticarethane kullanıcısıdır. Şirketlerin ofisi bir ev olsa bile ticarethane tarifesine tabidir.
Tarımsal Sulama: Tarıma dayalı arazilerin sulanmasını sağlamak amacıyla elektrik enerjisi kullanan gerçek ve tüzel kişileri kapsamaktadır.
Genel Aydınlatma: Kamunun kullandığı alanları aydınlatmak adına elektriği kullanan tüketicidir.
Aydınlatma: Otoyollar ve özelleştirilmiş erişme kontrollü karayollarının aydınlatması için elektrik kullanan kullanıcı tipidir.

3) Gerilim Seviyeleri
Sayacın bulunduğu gerilim seviyesini ifade eder.
AG: Sayacın alçak gerilim seviyesinde bağlı olduğu tesis tipidir.
OG: Sayacın orta gerilim seviyesinde bağlı olduğu tesis tipidir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur ki, tesisin şebekeye bağlandığı gerilim seviyesi ve sayacın bağlı olduğu gerilim seviyesi farklı olabilir. Örneğin tesis OG seviyesinden şebekeye bağlı olup sayaç AG seviyesinde olabilir.

4) Tarifeler
Elektrik faturasında tasarruf sağlayabilmek adına tesise uygun olan tarifenin bulunması ve bunun düzenli olarak takip edilmesi gerekir. Tek terimli tek zamanlı, tek terimli üç zamanlı, çift terimli tek zamanlı ve çift terimli üç zamanlı olmak üzere 4 farklı tarife tipi vardır.
Tek Terimli: Standart tarife parametresidir. Tek terimli tarifelerde dağıtım bedeli birim fiyatı daha yüksek olup “Fatura Kalemleri” başlığında değineceğim güç bedeli ve güç aşım bedeli olmaz.
Çift Terimli: Değiştirilmiş tarife parametresidir. Dağıtım bedeli birim fiyatı bu tarifelerde daha düşüktür. Bu tarifelerde güç bedeli ve güç aşım bedeli kalemleri vardır.
Tek Zamanlı: Standart tarife parametresidir. Bu tarifelerde elektrik fiyatı günün her saatinde aynıdır.
Üç Zamanlı: Değiştirilmiş tarife parametresidir. Günün üç farklı zaman diliminde elektrik fiyatları değişmektedir. Bu dilimler gündüz (06.00-17.00), puant (17.00-22.00), gece (22.00-06.00) saatleri arasındadır.
Burada değinmek istediğim birkaç kural var. Yılda üç kere tarifeler arasında geçiş yapılabilir. Alçak gerilimden beslenen müşteriler çift terimli tarifeyi kullanamazlar. Ark ocağı kullanıp şebekeyi dengesizleştiren tesisler ise mecburen çift terimli tarifeye tabi olur. Serbest tüketiciler ve aydınlatma müşterileri ise üç zamanlı tarifeyi kullanamazlar.

5) Fatura Kalemleri
Elektrik faturasında oldukça fazla kalem vardır. Temel kalemler, 2016’dan beri “Enerji Bedeli” ve “Vergiler” şeklinde faturaya yansıtılmaktadır. Fakat bu iki terimin altında alt kırılımlar vardır. Doğru fatura analizi yapabilmek için bu alt kırılımların ne olduğunu bilmek önem taşır. Şimdi bu kalemlerin ne olduğunu aktaracağım.
Aktif Enerji Bedeli: Ham elektrik bedelini ifade etmektedir. Temel olarak elektrik birim fiyatı ve tüketimin çarpılmasıyla elde edilir. Elektrik birim fiyatının nasıl belirlendiğine “Tedarikçi Tipleri” başlığı altında değineceğim.
Dağıtım Bedeli: Sistem kullanım bedeli olarak da kullanılabilir. Elektriğin üreticiden çıkıp size gelmesi sürecinde sunulan hizmetlerin karşılığıdır. Dağıtım bedeli birim fiyatı ve tüketimin çarpılmasıyla elde edilir. Dağıtım bedeli birim fiyatı; OSB dışında olan tesisler için EPDK tarafından yayımlanan dönem excelinde, OSB içindeki tesislerde EPDK’nın OSB’lere özel yayımladığı word formatındaki belgede mevcuttur. Kayıp kaçak bedeli bu kalemin içindedir.
Güç Bedeli: Sözleşme gücü ve güç bedeli birim fiyatının çarpılmasıyla elde edilen kalemdir. Sadece çift terimli tarifelerde bu kalem yansıtılır.
Güç Aşım Bedeli: Anma değerinin sözleşme gücünü aşması durumunda yansıtılır. Anma değeri ve sözleşme gücünün farkının güç aşım bedeli birim fiyatıyla çarpılması sonucu elde edilir. Sadece çift terimli tarifelerde bu kalem yansıtılır.
Reaktif Ceza Bedeli: Sadece sözleşme gücü 9 kW’ın üzerinde olan tesislerde reaktif oran sınırlarının aşılması durumunda yansıtılan cezadır. Endüktif ceza sınırı (Endüktif tüketim / Toplam tüketim) %20 iken kapasitif ceza sınırı (Kapasitif tüketim / Toplam tüketim) %15’tir. Bu sınırlardan hangisi aşıldıysa toplam reaktif veya endüktif tüketimin reaktif ceza birim fiyatıyla çarpılması sonucu elde edilir. İki sınır da birlikte aşıldıysa endüktif veya kapasitif tüketimden fazla olanın reaktif birim fiyatla çarpılması sonucu elde edilir.
Trafo Kayıp Katsayısı: Sadece şebekeye OG’den bağlı olup sayacı AG’de olan tesislerde trafoda yaşanan kayıp bu kalemde yansıtılır. Bu tutar ‘Trafo Kayıp Katsayısı Hesaplama Metodolojisi’ne göre hesaplanır.
YEKDEM Fark Bedeli: Eğer tesis serbest tüketiciyse faturalandırma döneminde o dönemin YEKDEM tahminine göre faturalandırılır. O dönemin YEKDEM bedeli açıklandıktan sonra, tahmin edilen ve açıklanan YEKDEM bedelleri arasındaki fark YEKDEM’in açıklandığı ayın faturasına artı veya eksi olarak eklenir. Farklı hesaplanma yöntemlerine, “Tedarikçi Tipleri” başlığı altında değinilmiştir.
Enerji Fonu: Oranı %1’dir. Aktif bedelle bu oranın çarpılması sonucu elde edilir.
TRT Payı: Sanayi tüketicilerinde TRT payı yoktur. Diğer tesislerde oran %2’dir. Aktif bedelle bu oranın çarpılması sonucu elde edilir.
Belediye Tüketim Vergisi: Elektrik ve hava gazı olarak da ifade edilmektedir. Belediye sınırları ve mücavir alanlar dışında olan tesisler ve kamuya hizmet eden hastane, cami gibi tesisler bu vergiye tabi değildir. Sanayi tüketicilerinde oran %1’dir. Diğer tesislerde oran %5’tir. Aktif bedelle bu oranın çarpılması sonucu elde edilir.
Katma Değer Vergisi (KDV): Son tüketiciyi vergilendirmek için kullanılan vergi türüdür. Oranı %18’dir. Bütün bedellerin toplamının bu oranla çarpılması sonucu elde edilir.
Fatura Tutarı: Bütün bedellerin toplanması sonucu elde edilir.

6) Tedarikçi Tipleri
Elektrik tedarikçilerinin sağladığı elektriğin fiyatı, fatura kalemleri içinde aktif bedele etki ederken dağıtım bedeline etki etmez. Aktif bedeli etkilediği için tüm vergileri de etkilemiş olur.
Elektrik piyasasında elektriği satın almak için iki farklı yol vardır. İlk yol, ulusal tarife müşterisi olup elektriği bölge elektrik perakende şirketinden satın almaktır. İkinci yol, serbest tüketici olup bölge EPAŞ’tan veya tedarikçi şirketlerle özel anlaşmalar yapıp elektriği satın almaktır. İkinci yolun içinde farklı fiyatlandırma tipleri vardır. Bunların en çok kullanılanlarına aşağıda değineceğim. Bu yollar arasındaki tek fark, faturayı kesen şirketlerin değişmesidir. Fiziki altyapıya herhangi bir etkisi yoktur.
Ulusal Tarife: Standart müşteridir. Faturayı kesen şirket, bölge elektrik perakende şirketidir (EPAŞ). Elektriği Ulusal tarife fiyatları EPDK tarafından 3 ayda 1 kere, yılda 4 kere olmak üzere tüm Türkiye’ye aynı fiyatla olmak üzere açıklanır. Bir başka deyişle Ocak, şubat ve mart ayları boyunca Edirne ve Iğdır’da elektrik fiyatları sabit ve aynıdır. Bu fiyatlara EPDK sitesi üzerinden ulaşabilirsiniz.
Serbest Tüketici: İkili anlaşma yapan müşteridir. Faturayı anlaşma yapılan şirket keser. Bu şirket elektrik dağıtım şirketi, tedarikçi lisansı olan bir şirket veya üretim lisansı olan bir şirket olabilir. Tedarik lisansı olan şirketler genellikle anlaşma öncesinde mevcut fatura tutarıyla orantılı bir teminat mektubu alırlar. Faturalandırma için aşağıdaki gibi farklı modeller vardır.
• Aylık PTF + Aylık YEKDEM + Komisyon: Aylık olarak açıklanan PTF ve YEKDEM bedelleri üzerine tedarikçi şirket tarafından uygulanan komisyon oranlarının (%2 civarında) eklenmesiyle ulaşılan elektrik birim fiyatıdır. Birim fiyatın aylık tüketimle çarpılması sonucu aktif bedel elde edilir.
• Saatlik PTF + Aylık YEKDEM + Komisyon: Genellikle OSB’de bulunan tesisler OSB yönetimi tarafından bu şekilde faturalandırılır. Saatlik tüketim saatlik PTF ile çarpılır. Aylık tüketimse YEKDEM ve komisyon ile çarpılır. Bu iki sayı toplanarak aktif bedel elde edilir.
• Sabit Bedel: Yapılan ikili anlaşma sözleşmesi süresince tedarikçi tarafından sabit fiyatla elektrik satılması yöntemidir. Tedarikçi şirket geçmiş ve mevcut PTF ve YEKDEM bedellerine göre bir tahmin yapar ve ona göre sabit bir fiyat belirler. Birim fiyatın aylık tüketimle çarpılması sonucu aktif bedel elde edilir.

7) Fatura Optimizasyonu
Yukarıdaki terimleri tek seferde kavramak zor olabilir. Üzerine biraz gitmekte fayda var diye düşünüyorum. Şimdi size optimizasyon yapılabilecek standart bir tesis faturası örneği vereceğim. Sonrasında da birlikte optimizasyon yapacağız. Bu tesis ulusal tarifeyle elektrik alıp OG’den faturalandırılıyor. Tesis sanayi işletmesi olmasına rağmen OSB dışında olup sanayi sicil belgesi olmadığı için ticarethane tarifesine tabidir. Şebekeye orta gerilim seviyesinden bağlanıyordur ve sayacı da OG’dedir. Ulusal tarifeyle elektrik alıyordur. Sözleşme gücü 378 kW’tır ve anma değeri 190 kW’tır. Tek terimli tek zamanlı tarifeye tabidir. 100 MWh (100,000 kWh) tüketimi, 20 MWh (20,000 kWh) kapasitif tüketimi vardır. Bu tesisin 2020 Ekim dönemi faturası şu şekilde hesaplanır:
Fatura Kalemleri Bir. Fiyat (krş/kWh) veya Oran Tutar
Aktif Enerji Bedeli 57.555 ₺57,555
Dağıtım Bedeli 18.2267 ₺18,227
Reaktif Ceza Bedeli 30.601 ₺6,120
Enerji Fonu 1% ₺576
TRT Payı 2% ₺1,151
Belediye Vergisi 5% ₺2,878
KDV Matrahı ₺86,506
KDV 18% ₺15,571
Toplam ₺102,077

Bu tesisin elektrik faturası optimize edilmeye oldukça uygundur. Aşağıdaki adımlar gerçekleştirilerek optimizasyon sağlanabilir.
    1) İkili anlaşma yapılıp PTF + YEKDEM + %2 Komisyon (2020 Ekim ayında 423,2 TL) fiyatıyla elektrik satın alınıp aktif bedel azaltılabilir.
    2) Çift terimli tarifeye geçirilip sözleşme gücü 200 kW yapılarak dağıtım bedelinde tasarruf sağlanabilir.
    3) Tesise sanayi sicil belgesi çıkarılarak sanayi tarifesine tabi olması sağlanabilir.
    4) Kompanzasyon sistemi düzenlenip kapasitif tüketim 10 MWh yapılarak reaktif ceza sıfırlanabilir.
Bu işlemlerin yapılması sonucu tesisin elektrik faturası aşağıdaki gibi olur:
Fatura Kalemleri Bir. Fiyat (krş/kWh) veya Oran Tutar
Aktif Enerji Bedeli 42.32 ₺42,320
Dağıtım Bedeli 9.38 ₺9,376
Güç Bedeli 311.60 ₺623
Güç Aşım Bedeli 623.20 ₺0
Reaktif Ceza Bedeli 30.601 ₺0
Enerji Fonu 1% ₺423
TRT Payı 0% ₺0
Belediye Vergisi 1% ₺423
KDV Matrahı ₺53,165
KDV 18% ₺9,570
Toplam ₺62,735

Gördüğünüz gibi yüksek bir miktarda tasarruf sağlayabildik. Bu tesis çok fazla optimizasyon yapılabilecek bir örnek oldu. Fakat herhangi bir tesiste fatura optimizasyonu yapabilmek için benim size iki önerim var:
    • Farklı tedarikçi şirketlerden teklifler alıp güvenilir olanlardan biriyle PTF + YEKDEM + Komisyon modeliyle elektrik satın alma sözleşmesi yapın. Çünkü sabit bedelle elektrik satın alımında tedarikçi, riski sizden daha iyi tahmin ettiği için muhtemelen kâr marjı daha yüksek olacaktır. Bu size ulusal tarifeye göre %15-20 tasarruf sağlayacaktır.
    • Çift terimli tarifeye geçin. İkili anlaşmaya geçtiğiniz için üç zamanlı tarifeleri kullanamazsınız. Tarifeniz çift terimli tek zamanlı olacaktır. Anma değerine göre yıl içinde sözleşme gücünü değiştirerek dağıtım bedelinde tasarruf sağlayın. Bu size tek terimli tarifeye göre %3-4 civarında tasarruf sağlatacaktır.
Buraya kadar okuyabildiyseniz ne mutlu bana. Umarım, yazı faydalı olabilmiştir. Güneşli günler dilerim.

solarVis’ten Samet