Saatlik mahsuplaşma ve lisanssız elektrik üretim yönetmeliği: çatı GES fizibilitesinde ne değişti

Türkiye için kurulan bir çatı GES fizibilite modeli, genelde tek bir soru gibi ele alınan iki soruyu yanıtlamak zorundadır: bu proje bir üretim lisansından muaf mı, ve şebekeye verdiği elektrik gerçekte nasıl değerlenecek? Her iki cevap da aynı yönetmelikten gelir, Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nden. İkinci cevap ise 2026'da değişti: 1 Mayıs 2026'dan itibaren mesken dışındaki lisanssız üretim tesislerinde mahsuplaşma saatlik yapılıyor. Aylık toplamlar üzerine kurulmuş her fizibilite şablonu o tarihten sonra öz tüketim oranını, dolayısıyla geri ödemeyi, sistematik olarak yüksek gösteriyor.

Tek yönetmelik, iki ayrı konu: lisans muafiyeti ve mahsuplaşma

Bugün yürürlükte olan Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği, 12 Mayıs 2019 tarihlidir, orijinal 2013 metnini yürürlükten kaldırmıştır ve yetkisini Elektrik Piyasası Kanunu'ndan (Kanun No. 6446) alır^[6]. Madde 5(1)(c), tam bir EPDK üretim lisansından muafiyet için taban eşiği 1 MW olarak belirler; aynı madde uyarınca çıkarılan bir Cumhurbaşkanı Kararı ise bu tavanı, çatı GES dahil yenilenebilir kaynaklı lisanssız tesisler için 5 MW'a yükseltmiştir^[1]. Bu eşik bir tasarım kriteri değil, bir kapsam koşuludur: projenin hangi rejime gireceğini belirler, ne kadar büyük kurulacağını değil. Tipik bir çatı GES 5 MW'a hiç yaklaşmaz, dolayısıyla muafiyet eşiği pratikte projeyi sınırlayan şey nadiren olur. Bir çatı projesinin gerçek üst sınırını bugün iki şey belirler: aşağıda anlatılan bedelli üretim limiti ve sahanın kendi trafosundaki mevcut bağlantı kapasitesi.

Fizibilite modelini asıl değiştiren ikinci konudur ve 2026'da yeniden yazılan da odur. 2 Nisan 2026 tarihli ve 33212 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan değişiklik, yönetmeliğin mahsuplaşmaya ilişkin maddelerini yeniden düzenledi^[2]; 30 Nisan 2026 tarihli ve 14531 sayılı EPDK Kurul Kararıyla kabul edilen usul ve esaslar da uygulamayı tarif etti^[4]. Sonuç tek cümleyle şudur: mesken abone grubu dışında, şebekeye verilen ve şebekeden çekilen enerji artık ay sonunda değil, her saat içinde karşılaştırılıyor.

Lisanslı ve lisanssız üretim: pratikteki fark

"Lisanslı" ve "lisanssız" kelimeleri kendi başına bir teknolojiyi veya ölçeği değil, düzenleyici bir statüyü tanımlar. Gerçekte değişen şey kiminle muhatap olduğunuz, neyi satabileceğiniz ve nasıl ödeme aldığınızdır.

"Lisanslı ve lisanssız elektrik üretimi farkı" sorgusu, düşük hacimli bir arama terimi olmasına rağmen bu alanda en çok sorulan sorulardan biridir; çünkü bu yazıdaki diğer her kuralın hangi projeye uygulanacağını belirler.

Saatlik mahsuplaşma fizibiliteyi nasıl değiştirir?

Faturaya gerçekte yansıyanı lisans muafiyetine bağlayan köprü terim olan "lisanssız elektrik üretimi mahsuplaşma"nın bugünkü işleyiş biçimidir. Saatlik rejimde dağıtım şirketi ham üretim ve tüketim verisini sisteme girer, mahsuplaşmayı ise piyasa işletmecisi yapar: her saatlik dilimde o saatin üretimi o saatin tüketimiyle karşılaştırılır ve saat kendi içinde kapanır^[4]. Bir saatteki fazla, sonraki saatin veya sonraki ayın açığını kapatmak üzere aynı değerle devretmez.

Kapsam, yönetmeliğin 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (ç) ve (d) bentleri kapsamındaki üretim tesisleri ile 12 Mayıs 2019'dan itibaren bağlantı anlaşmasına çağrı mektubu almaya hak kazanan yenilenebilir kaynaklı tesislerdir^[3]. Bu tarihten önce çağrı mektubu almış eski tesisler bu kapsamın dışındadır; portföyünde 2019 öncesi saha bulunan bir işletme, iki farklı rejimi aynı anda takip etmek durumundadır.

Mesken istisnası

Mesken abonelikleriyle ilişkili üretim tesislerinin mahsuplaşma işlemleri aylık olarak yürütülmeye devam ediyor^[2]. Bu, yazının en kolay atlanan ve teklif aşamasında en pahalıya patlayan ayrıntısıdır: bir kurulumcunun konut portföyü ile ticari portföyü artık iki ayrı faturalandırma rejimindedir ve tek bir hesap şablonuyla fiyatlanamaz. Konut tarafında yaz fazlasının ay içinde kış açığını değil ama en azından aynı ayın gece tüketimini karşılaması sürerken, ticari tarafta bu imkan ortadan kalkmıştır.

Bedelli üretim limiti

İkinci yeni kavram, öz tüketim modelini koruyan bir tavandır. Bedelli üretim limiti, bir tesisin bedelli olarak değerlendirilecek üretimini ilişkili tüketim tesisinin yıllık tüketiminin iki katıyla sınırlar; bu limiti aşan üretim YEKDEM'e bedelsiz katkı olarak aktarılır ve o miktar için sistem kullanım bedeli yükümlülüğü doğar^[4]. Mesken abone grubundaki tüketim tesisleri için limit uygulanmaz.

Fizibilite açısından bunun anlamı nettir: sahanın kendi tüketimi, sistemin üst sınırını belirleyen fiili girdidir. Tüketimi 120.000 kWh olan bir tesise, çatı müsait diye 400.000 kWh üretecek bir sistem kurmak artık yalnızca ekonomik olarak zayıf değil, aşan kısmı bedelsiz bir tasarımdır. Bağlantı anlaşması aşamasında tüketim verisini doğrulamak, tasarımı büyütmeden önce yapılacak iştir.

Depolama: saatlik rejimin doğal cevabı, ama sınırlı

Aynı değişiklik, lisanssız tesislere kendi elektriksel kapasiteleri kadar entegre depolama kurma imkanı getirdi. Saatlik mahsuplaşmanın mühendislik cevabı zaten budur: öğlen fazlasını akşam tüketimine kaydırmak, o kWh'yi satış oranından perakende tarifesine terfi ettirir. Ancak kural burada bir sınır çiziyor, depolamadan şebekeye verilen enerji için ödeme yapılmıyor^[2]. Yani batarya, öz tüketimi artırdığı ölçüde kendini ödetir; bir arbitraj aracı olarak değil.

Çözümlü bir örnek: saatlik uzlaşma faturaya ne yansıtır

Aşağıdaki tablo, 50 kWp'lik bir ticari çatının bir iş gününden seçilmiş beş saatidir. Rakamlar örnek amaçlıdır, biçim gerçektir.

Bu beş saatte üretim 101 kWh, tüketim 126 kWh. Aylık toplamlarla çalışan bir model, 101 kWh'nin tamamının perakende tarifeden tüketimi karşıladığını, geriye yalnızca 25 kWh'lik alım kaldığını varsayar. Saatlik uzlaşmada gerçekte perakende değerinden karşılanan kısım 78 kWh'dir; 23 kWh ihtiyaç fazlası olarak ayrı ve daha düşük bir oranda uzlaşır, 48 kWh ise perakende tarifeden satın alınır.

Fark tek bir kalemde toplanıyor: aynı 23 kWh, eski rejimde perakende tarifeden mahsup edilirken yeni rejimde satış oranına düşüyor ve alım tarafı 25 kWh'den 48 kWh'ye çıkıyor. Bu farkı bir yıla ve bir portföye ölçeklendirdiğinizde, teklifteki geri ödeme süresini taşıyan şeyin sistemin büyüklüğü değil, üretimle tüketimin saatlik örtüşmesi olduğu görülür. Sahanın gerçek yük profilini modellemek, saatlik rejimde artık bir incelik değil, hesabın kendisidir.

YEKDEM ve bir çatı projesinin fazlasının oraya nasıl ulaştığı

YEKDEM (Yenilenebilir Enerji Kaynaklarını Destekleme Mekanizması), Türkiye'nin yenilenebilir üretim için alım garantisi mekanizmasıdır. Lisanssız bir çatı projesi için mahsuplaşma ve YEKDEM birbiriyle yarışan iki yol değildir, ardışıktırlar. Saha önce mahsuplaşır, 2019 yönetmeliğinin 5(2) maddesi ise kalan ihtiyaç fazlasını YEKDEM kapsamına alır; yerel görevli tedarik şirketi (GTŞ), bunu tesisin işletmeye alma tarihinden itibaren 10 yıl boyunca satın almakla yükümlüdür^[3]. Bu konu ayrı bir bölümü hak eder, çünkü aynı zamanda en yaygın müşteri yanılgısının da kaynağıdır: çatı GES'in devlete elektrik satmanın bir yolu olduğu düşüncesi.

Bu 10 yıllık alımın fiyat tabanı Cumhurbaşkanı Kararıyla belirlenir ve tesis kategorisine göre değişir: küçük konut çatı abonelerinde tek zamanlı aktif enerji fiyatına, diğer lisanssız kategorilerde ise ilgili santral türü için geçerli güncel YEKDEM fiyatına bağlanmıştır. Her iki durumda da alıcı GTŞ'dir, EPDK veya doğrudan devlet değil; 10 yıllık dönem de süslemelik bir ayrıntı değil, gerçek bir nakit akışı sınırıdır: 20 yıllık bir çatı modeli sadece o süre boyunca değil, sonrasında ne olacağını da planlamalıdır.

10. yıldan sonra ne değişir: iki ayrı karar, iki ayrı satır

Haziran 2026'da iki ayrı düzenleme çıktı ve fizibilite modelinde iki ayrı satıra düşüyorlar. Bunları tek bir "yeni tarife" gibi birleştirmek, 11. yıl sonrasını hem gelir hem gider tarafında yanlış hesaplar.

Alım fiyatı, yani sahanın şebekeye verdiği kWh için alacağı para, 11415 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla belirlendi (13 Haziran 2026 tarihli, 33279 sayılı Resmi Gazete). 10 yıllık YEKDEM alım dönemini tamamlamış lisanssız tesisler için ihtiyaç fazlası, aynı türdeki lisanslı tesislere uygulanan güncel YEKDEM fiyatının %90'ından, iki ondalığa yuvarlanarak ve saatlik piyasa takas fiyatı (PTF) ile sınırlı olarak satın alınıyor^[8].

Veriş yönlü dağıtım bedeli, yani aynı kWh için ödenecek dağıtım gideri, ayrı bir kararla belirlendi: EPDK'nın 14681 sayılı Kurul Kararı bu bedeli 65,6008 kuruş/kWh olarak tespit etti ve daha önce geçici olarak uygulanan 208,1065 kuruş/kWh oranın yerini aldı^[7]. Enerji bazlı bir bedeldir, yani şebekeye verilen her kWh ile birlikte artar; sabit veya dönemsel bir işletim ücretiyle aynı kalem değildir ve modelde onunla toplanmaz.

Sonuç, 20 yıllık bir Türkiye çatı nakit akışı modelinin tek değil, iki ayrı fiyatlandırma dönemine ve her dönemde ayrı bir gelir ve bir gider satırına ihtiyaç duymasıdır: 1-10. yıllar için standart YEKDEM referanslı alım fiyatı, 11. yıldan itibaren ise PTF ile sınırlı %90 oranı, yanında veriş yönlü dağıtım bedeli. 20 yıl boyunca tek bir satış oranı uygulayan bir model, en az tekrar kontrol edilme ihtimali olan geç yıllarda yanlış sonuç verir.

Sistem kullanım bedeli ve sistem işletme bedeli

Enerji tarifesi ile bir projenin gerçekte net ettiği miktar arasında iki ayrı kalem yer alır; bunları birbirine karıştırmak, bir bedel satırının nihai rakamı ne kadar etkileyebileceğini olduğundan az gösterir.

Sistem kullanım bedeli, EPDK'nın genel elektrik piyasası tarifeleri çerçevesi kapsamında dağıtım veya iletim şebekesinin kullanımı için tahsil edilir ve yalnızca lisanssız üreticilere değil, piyasanın genelinde geçerlidir^[5]. Yeni rejimde ayrıca bedelli üretim limitini aşan üretim miktarı için de bu bedel yükümlülüğü doğar. Sistem işletme bedeli, çoğu zaman yönetmeliğin kendi kısaltmasıyla LUY olarak anılır, lisanssız bir üreticinin şebeke bağlantısını işletmek ve dengelemekle özel olarak ilişkili ayrı bir kalemdir. Bir bedeli modele girerken kaleme adıyla değil birimi ve sıklığıyla bakmak gerekir: kWh başına mı alınıyor, yoksa sabit veya dönemsel mi. Yukarıda anlatılan veriş yönlü dağıtım bedeli enerji bazlıdır; sabit bir yıllık işletim ücretiyle aynı satırda toplanırsa fizibilite bozulur. İkisi de enerji fiyatının üzerine biner ve ikisi de sahanın şebekeye verdiği her kWh'nin net değerini düşürür; bu yüzden yalnızca enerji tarifesini fiyatlayıp bu iki kalemi göz ardı eden bir fizibilite modeli, müşteri teklifi görmeden önce getiriyi olduğundan yüksek gösterir.

Bir terim daha, bir saatlik açığın hangi tarifeden faturalanacağını belirler: GTŞ, yani Görevli Tedarik Şirketi, rekabetçi bir perakendeciye geçmemiş müşteriler için bir bölgeye görevlendirilen mevcut tedarik şirketidir. Bir projenin kendine ait ayrı bir tedarik sözleşmesi yoksa, uzlaştırmanın kullandığı referans oran düzenlenmiş GTŞ tarifesidir; bunu her saha için varsaymak yerine doğrulamakta fayda vardır. Aynı şirket, mahsuplaşmadan sonra kalan fazlayı YEKDEM kapsamında satın almakla da yükümlüdür; bu yüzden teklif aşamasından önce adını bilmekte fayda vardır, sonra değil.

Trafo kapasitesi gerçekte neyi sınırlar

Çatının kendi alanı ve lisanslama eşiği, pratikte bir projeyi nadiren sınırlayan şeydir. Çok daha sık olarak sınırlayan şey, sahanın bağlanacağı yerel trafo veya fiderdeki mevcut kapasitedir. Dağıtım şirketleri, bağlantı kapasitesini o bölgedeki her başvuru sahibi için trafo merkezi bazında paylaştırır; doygun bir trafo, yönetmeliğin diğer her kuralını rahatlıkla karşılayan bir proje için bile bağlantı teklifini geciktirebilir veya azaltabilir.

Bu, atlanacak bir formalite değil, fizibilite aşamasında yapılması gereken gerçek bir kontroldür: aynı sokaktaki iki bina çok farklı boşluğa sahip farklı trafolarda olabilir ve kağıt üzerinde tamamen uyumlu görünen bir proje, yerel şebeke altyapısı zaten kapasiteye yakınsa yine de bağlantı talebinde takılabilir.

Başvuru süreci ve gerekli belgeler

Sürecin şekli, tam formlar ve portallar dağıtım şirketine göre değişse de tutarlıdır.

EPDK yönetmeliği ulusal düzeyde belirler, ancak yukarıdaki adımların her biri doğrudan EPDK tarafından değil, o bölgeyi işleten dağıtım şirketi tarafından yürütülür. Gerekli ek belge formatları, başvuru kanalı ve bir kapasite talebinin ne kadar hızlı yanıtlandığı şirketten şirkete değişir; bu yüzden birden fazla bölgede faaliyet gösteren bir işletme, tek bir bölgenin takvimini her yere uygulamak yerine dağıtım bölgesi başına ayrı süre payı bırakmalıdır.

Konut ile ticari: artık aynı rejim değil

10 kW'lık bir konut çatısı ile 100 kW'lık bir ticari kurulum, lisanslama açısından hala aynı kapıdan geçer: ikisi de yönetmeliğin muafiyet eşiğinin çok altındadır. Ama 1 Mayıs 2026'dan itibaren faturalandırma açısından aynı yerde değiller ve bu, iki proje tipi arasındaki en büyük tek fark haline geldi.

Konut sahası mesken abone grubunda olduğu için aylık mahsuplaşmayı ve limitsiz bedelli üretimi korur; öğlen fazlası, aynı ayın akşam tüketimini perakende değerinden karşılamaya devam eder. Ticari saha ise saatlik rejimdedir: aynı öğlen fazlası, akşam tüketimine hiç dokunmaz. Bunun üstüne ticari projenin zaten taşıdığı farklar biner, daha ağır belge yükü, bir hane sayacı yerine kayıtlı bir işletmeye bağlı KDV ve faturalama muamelesi, hafta içi keskin ve hafta sonu neredeyse boş bir yük profili. Hafta sonu, saatlik rejimde özellikle acıtır: üretim sürer, tüketim durur, ve o günün üretiminin büyük kısmı perakende mahsup değil satış oranı kazanır.

Pratik sonuç, kurulumcunun teklif sürecine dair: konut için yıllık üretim ve yıllık tüketim karşılaştırması hala kabaca iş görür, ticari için görmez. Ticari sahada saatlik veya en azından tipik gün profilli bir tüketim verisi olmadan verilen geri ödeme sözü, artık ihtiyatlı bir tahmin değil, kontrol edilebilir biçimde yanlış bir rakamdır.

Aynı projenin boyutlandırma tarafı için, yük profilinden dizi büyüklüğüne ve invertör kayıplarına kadar, bkz. GES tasarımı ve hesaplama. Net mahsuplaşma mekanizması genel olarak ve bir GES fizibilite çalışması içine gerçekte nelerin girdiği, sözlükte daha ayrıntılı ele alınıyor.

Bunun bir çatı fizibilite modelinde değiştirdiği şey

Yukarıdaki her şey tek bir modelleme gereksinimine indirgenir: şebekeye verilen enerjiyi gerçekte nasıl karşılandığı şekilde, mesken dışında saat saat, tarifenin üzerine binen bedeller düşülerek ve yerel şebekenin gerçekten destekleyebileceği bir bağlantıya göre değerlendirmek. Türkiye için solarVis Tarife ve Mevzuat tam olarak bu yüzden var, çünkü uygulanacak alım fiyatı genel bir varsayılan değil, ülkeye ve düzenleyiciye özgü bir gerçektir.

Proje içinde, bir çatı sisteminin gerçekte hangi alış ve satış oranından ödeneceği veya kredilendirileceği, Tarife Ayarları'nın güneş tazmin ve veriş ayarları bloğunda belirlenir; solarVis'te tarifeler ülke bazında ve sürümlenmiş olduğundan, bir Türkiye kaydı başka bir piyasadan devralınmak yerine kendi başına yönetilir^[9]. Proje oluşturmada seçilen şebeke bağlantı türü, On-Grid, Sıfır Enjeksiyon veya Off-Grid, yukarıda anlatılan mahsuplaşma ile Sıfır Enjeksiyon ayrımına karşılık gelen alandır: bir Sıfır Enjeksiyon projesi şebekeye hiç enerji vermez, dolayısıyla mahsuplaşma sorusu ona hiç uygulanmaz. Tüketim Detayları adımındaki tüketim modellemesi, tarifeyi sabit bir varsayım yerine sahanın kendi yük şekliyle çalıştırır^[10]; saatlik rejimde kurulumcunun ihtiyaç duyduğu çözünürlük tam olarak budur, onu gizleyen yıllık ortalama değil. Sonuçtaki kWp başına fiyat, geri ödeme süresi ve yıllık, ilk yıl ve 20 yıllık tasarruflar, Özet'te Yıllık Fatura Tasarrufu karşılaştırmasıyla birlikte görünür^[11].

Dört sınırı sonradan keşfetmek yerine açıkça belirtmekte fayda var. Platform yapılandırılabilir bir uzlaştırma dönemi kontrolü sunmaz: "saatlik", "aylık" ve "yıllık" mahsuplaşma arasında bir geçiş anahtarı yoktur. Bedelli üretim limiti diye bir alan da yoktur; ilişkili tüketimin iki katını aşan üretimin bedelsizleştiğini kurulumcu tasarım aşamasında kendisi kontrol eder. Bir tesisin 10 yıllık YEKDEM süresi bittiğinde alım fiyatının değiştiğine dair otomatik bir farkındalık yoktur; bu yazıdaki saatlik mekanik de, 11. yıl yeniden fiyatlandırması da, kurulumcunun uygulanacak alış ve satış oranına elle işlediği düzenleyici gerçeklerdir. Son olarak tarifeler dağıtım şirketi bazında değil ülke bazında kapsanır ve platformun bağlantı başvurusuna veya işletmeye alma sonrası sayaç okumalarına görünürlüğü yoktur: uyumlu, bağlı bir sistemin üreteceği ekonomiyi modeller, oraya ulaşmanın idari sürecini değil.